TurnToRich

การเงินส่วนบุคคล & รายได้เสริมออนไลน์

ต้นทุนค่าเสียโอกาส คำที่ช่วยให้ตัดสินใจเรื่องเงินได้ชัดขึ้น

ต้นทุนค่าเสียโอกาส คำที่ช่วยให้ตัดสินใจเรื่องเงินได้ชัดขึ้น
ที่มา: Wikimedia Commons

เย็นวันธรรมดา ทางกลับบ้านมีให้เลือกสองเส้น เส้นแรกเป็นถนนใหญ่ ระยะสั้นกว่าแต่รถติดแน่นเกือบทุกวัน เส้นที่สองอ้อมไกลกว่าแต่รถไหลตลอด ทุกครั้งที่เลี้ยวเข้าเส้นไหน เราได้บางอย่างและเสียบางอย่างไปพร้อมกัน เลือกถนนใหญ่ก็ประหยัดน้ำมันแต่เสียเวลานั่งในรถ เลือกทางอ้อมก็ได้เวลาคืนแต่จ่ายค่าน้ำมันมากขึ้น

การตัดสินใจแบบนี้เกิดขึ้นทุกวันโดยไม่ได้ตั้งชื่อ แต่ในเรื่องการเงินมีคำเรียกที่ช่วยให้มองเห็นชัดขึ้น คือต้นทุนค่าเสียโอกาส

ต้นทุนที่ไม่มีใบเสร็จ

ต้นทุนค่าเสียโอกาสคือคุณค่าของทางเลือกที่ดีที่สุดที่เราไม่ได้เลือก เมื่อตัดสินใจทำอย่างหนึ่ง เราสละโอกาสที่จะใช้ทรัพยากรเดียวกันไปทำอย่างอื่น ต้นทุนแบบนี้ไม่มีใบเสร็จ ไม่ปรากฏในสลิป จึงมักถูกมองข้าม

ทรัพยากรที่ว่าไม่ได้มีแค่เงิน แต่ยังรวมถึง

ทุกทางเลือกมีราคาของมัน

ไม่ว่าเลือกอะไร ก็มีบางอย่างที่ต้องแลก แม้แต่การเดินทางสั้นๆ ข้ามแม่น้ำ คนที่ต้องเลือกระหว่างขับรถอ้อมไปข้ามสะพานหรือลงเรือข้ามฟากในปทุมธานีก็กำลังชั่งเวลา ความสะดวก และค่าใช้จ่ายของแต่ละทางอยู่โดยไม่รู้ตัว

หลักคิดนี้ไม่ได้มีไว้ให้เสียดายทุกการเลือก แต่มีไว้ให้เห็นภาพครบ ไม่ใช่เห็นแค่ราคาของสิ่งที่จะซื้อ

สถานการณ์สมมติที่หนึ่ง: ซื้อรถหรือยัง

สมมติว่าพนักงานคนหนึ่งเพิ่งได้งานใหม่ และกำลังคิดจะซื้อรถคันแรกด้วยการผ่อน เมื่อคิดเฉพาะค่างวดก็ดูไหว แต่ถ้ามองด้วยต้นทุนค่าเสียโอกาส คำถามจะกว้างขึ้น

เงินดาวน์ก้อนนั้น ถ้าไม่เอาไปดาวน์รถ จะกลายเป็นเงินฉุกเฉินที่ยังไม่มีได้ไหม ค่างวดทุกเดือนตลอดหลายปี ถ้าไม่ต้องจ่าย จะทำให้เก็บเงินได้แค่ไหน และความยืดหยุ่นในการย้ายงานหรือย้ายที่อยู่จะลดลงไหมเมื่อมีหนี้ก้อนนี้

คำตอบอาจยังเป็นการซื้อรถ ถ้ารถช่วยให้ทำงานได้มากขึ้นหรือชีวิตดีขึ้นจริง แต่การได้เทียบค่าเดินทางทั้งปีก่อนตัดสินใจก่อหนี้ก้อนใหญ่จะทำให้รู้ว่ากำลังแลกอะไรกับอะไร

สถานการณ์สมมติที่สอง: เงินโบนัสก้อนหนึ่ง

สมมติอีกกรณีว่ามีคนได้รับเงินก้อนพิเศษจากที่ทำงาน มีสามทางที่คิดไว้ คือเที่ยวต่างประเทศ ลงเรียนคอร์สเพิ่มทักษะ หรือฝากเก็บไว้เฉยๆ ในบัญชี

ทางที่ดูไม่มีต้นทุนที่สุดคือฝากไว้เฉยๆ แต่จริงๆ ก็มีต้นทุนเหมือนกัน คือโอกาสที่เงินจะไปทำงานให้ในทางอื่น หรือโอกาสที่ได้ใช้เงินกับสิ่งที่มีความหมายในชีวิต ขณะเดียวกัน ถ้ายังไม่มีเงินฉุกเฉิน การเก็บไว้ก็อาจเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดในตอนนั้น

สิ่งที่ช่วยได้คือแบ่งเงินก้อนพิเศษเป็นส่วนๆ ก่อนเริ่มใช้ แทนที่จะเลือกทางเดียวทั้งก้อน แต่ละส่วนจะได้ทำหน้าที่ของมัน และต้นทุนของการไม่ได้เลือกทางอื่นก็ลดลง

ใช้กับการตัดสินใจทั่วไปได้อย่างไร

ต้นทุนค่าเสียโอกาสใช้ได้กับเรื่องเล็กไปจนถึงเรื่องใหญ่ เช่น การเรียนต่อที่ต้องลาออกจากงาน ต้องคิดทั้งค่าเรียนและรายได้ที่หายไปช่วงเรียน การทำงานล่วงเวลา ต้องคิดว่าได้เงินเพิ่มแต่แลกกับเวลาพักและสุขภาพ หรือแม้แต่การลงทุน ที่การทยอยลงทุนสม่ำเสมอแบบ DCAก็แลกความเป็นไปได้ที่จะซื้อในจังหวะเดียวได้ดีกว่า กับความสบายใจที่ไม่ต้องคอยจับจังหวะ ทั้งนี้การลงทุนมีความเสี่ยงเสมอ และผลในอดีตไม่ได้รับประกันอนาคต

ไม่ต้องคิดแบบนี้กับทุกการซื้อ ของชิ้นเล็กที่ซื้อเป็นประจำไม่จำเป็นต้องชั่งน้ำหนักทุกครั้ง แต่สำหรับเงินก้อน หนี้ก้อนใหญ่ หรือการตัดสินใจที่ผูกพันไปหลายปี การหยุดคิดถึงทางที่ไม่ได้เลือกสักครู่คุ้มค่าเสมอ

ก่อนจ่ายเงินก้อนถัดไป มีสองคำถามที่น่าเก็บไว้ในใจ ถ้าไม่ใช้เงินก้อนนี้กับสิ่งนี้ เงินจะไปทำอะไรได้อีก และอีกหนึ่งปีจากนี้ เราจะยังดีใจกับการเลือกครั้งนี้อยู่ไหม